Text Size

Font size:  
  • Increase
  • Decrease
  • Normal

Current Size: 100%

 
Kralendijk 25-02-2013 - Ta rekomendabel pa instalá un komishon ku ta bai traha riba un dikshonario splikativo na Papiamentu. Eiden lo mester bin tur palabra, dicho i proverbionan ku ta usual na Aruba, Boneiru i Kòrsou. Si riba e tres islanan tin un otro nòmber pa e mesun suheto, mester inkluí tur esakinan den e dikshonario. Esei ta un di e rekomendashonnan di e antropólogo kultural i hurista lingwístiko, René Rosalia. E tabata na Boneiru pa tene un charla tokante di ‘Represhon i resistensha di Papiamentu’. Diputado Silvana Janga Serfilia tambe tabata presente i a presensiá e Charla komo tema Represhon i resistensha di Papiamentu’.
Rosalia a tene su charla djárason anochi den sala di Jong Bonaire. E charla ku a hala un sala yen di públiko, tabata organisá pa Fundashon Akademia Papiamentu i Fundashon Dushi Papiamentu, den kuadro di selebrashon di ‘Dia internashonal di Lenga Materno’. Diputado Silvana Serfilia na apertura di e anochi, a ekspresá su satisfakshon ku tin asina un interes grandi pa Papiamentu.
Rosalia a deskribí den rasgonan grandi históriko, e diferente intentonan ku outoridatnan kolonial i tambe iglesia a hasi pa stroba ekspreshonnan kultural di e pueblo i desaroyo di Papiamentu. E prohibishon di ekspreshonnan kultural manera ‘bulamentu di kandela’ i baile di tambú tabata nesesario, pa motibu ku idioma ta un instrumento importante pa traspaso di kultura.
Tòg ta un echo ku Papiamentu relativamente rápido a bira e idioma den e relashon diario entre e diferente gremionan. El a splika ku na 1871 a imprimí e promé korant na Papiamentu, yamá ‘Sivilisadó’. Esaki tabata tin e meta pa asistí e esklabonan den e proseso di emansipashon. Tambe ta konosí ku pastor Brada tabata prediká na Papiamentu den alrededor di siglo 18. E pastor katóliko Schabel a registrá ku e tempunan aya e hendenan tabata papia un sorto di Spañó kibrá. Tambe ta konosí ku miembronan di e asina yamá ‘Konseho Kolonial’ (Koloniale Raad) tabata komuniká ku otro den Papiamentu. Di nan na sierto momentu, ni tres tabata papia Papiamentu na kas.
Por a mira represhon di Papiamentu den e propaganda ku tabata tin pa deskurashá su uzo. Nan a pone un stèmpel negativo riba e lenga. E lo no tabata un idioma, pero un dialekto. Tabata tin prohibishon pa papia Papiamentu na skol i te asta tabata duna kastigu si no kumpli ku esaki. Asina mes e idioma a resistí e represhon i no ta un lenga morto.
Segun Rosalia ta importante pa un komunidat tin su propio idioma. E ta yuda strukturá e komunidat. “Un pueblo ku pèrdè su lenga materno òf kambia di idioma, lo pèrdè tambe su identidat i a lo largu lo stòp di eksistí komo un entidat kultural”, Rosalia a bisa.
Na final di su charla el a duna algun rekomendashon pa evitá esei i pa sigurá sobrebibensia di Papiamentu. E ta konsiderá importante pa lanta un komishon ku ta bai traha riba un dikshonario splikativo di Papiamentu. Tambe kada isla lo mester tin un komishon di standarisashon di Papiamentu. E komishon ei lo mester determiná pa kada isla, kua ta e palabranan ku ta uza i nan nifikashon, kua palabranan nobo ta adoptá i kua nò. Rosalia ta ilustrá esaki ku e palabranan tio i ‘tante’. Partikularmente na Kòrsou e palabranan aki a haña un otro nifikashon. Tur hende awendia ta tio òf ‘tante’, pero apénas e mucha sa ken ta su tio òf tanta berdadero, Rosalia a trese dilanti, kousando hilaridat den sala.
E ta boga tambe pa lanta un akademia di Papiamentu, unda ta hasi investigashon sientífiko di Papiamentu. Por último e ta haña ku mester bin investigashonnan antropológiko i lingwístiko pa konservá e patrimonio kultural importante aki.
 
 
ROSALIA BEVEELT COMMISSIE AAN VOOR SAMENSTELLEN GROOTWOORDENBOEK PAPIAMENTU
 
Kralendijk -- Er moet een commissie komen die een Grootwoordenboek Papiamentu gaat samenstellen. Daarin dienen alle woorden, spreekwoorden en gezegden te worden opgenomen die op Aruba, Bonaire en Curaçao gangbaar zijn. Indien er op de drie eilanden voor hetzelfde onderwerp andere benamingen worden gebruikt, dienen die ook daarin te worden opgenomen. Dat gaf René Rosalia, cultureel antropoloog en jurist, onder meer mee als aanbeveling aan het eind van zijn lezing over ‘Repressie en Verzet van het Papiamento’.
De lezing werd afgelopen woensdag gehouden in Jeugdhuis Jong Bonaire. De lezing, die een volle zaal trok, was georganiseerd door Fundashon Akademia Papiamentu en Fundashon Dushi Papiamentu in het kader van de viering van de ‘Internationale dag van de moedertaal’. Gedeputeerde Silvana Serfilia sprak in haar openingwoord haar tevredenheid uit over de grote opkomst en de belangstelling voor het Papiamento.
Rosalia beschreef in historische vogelvlucht de verschillende pogingen die door de koloniale autoriteiten en de kerk in het verleden zijn gedaan om zowel de culturele expressies als de ontwikkeling van het Papiamentu te beletten. Dit verbod was nodig, omdat de taal een expressie is van de cultuur en een belangrijk instrument om cultuur over te dragen, aldus de Rosalia.
Toch staat het vast dat het Papiamento al vrij snel gesproken werd in de omgang tussen de verschillende segmenten. In 1871 kwam de eerste krant in het Papiamentu uit, genaamd ‘Sivilisadó’, dat tot doel had om de slaven bij te staan in het emancipatieproces. Ook is het bekend dat Pastoor Brada zijn preken in het Papiamentu hield rond de 18de eeuw. De Katholieke priester Schabel heeft opgetekend dat de mensen een soort ‘gebroken Spaans’ spraken. Ook de leden van de Koloniale Raad zouden onderling in het Papiamentu communiceren.
De repressie van het Papiamentu kwam tot uitdrukking in de propaganda tegen het gebruik ervan. De taal werd gestigmatiseerd. Het zou geen taal zijn, maar een dialect, een mengelmoes van talen. Op scholen werd het verboden en er werd straf tegenovergesteld bij overtreding op scholen. Toch heeft de taal de repressie doorstaan. Het bleek geen dode taal te zijn.
Het is belangrijk voor een gemeenschap om een eigen taal te hebben, aldus Rosalia. De taal helpt bij structureren van de gemeenschap. Een volk dat zijn moedertaal verliest of van taal verandert, zal ook zijn identiteit verliezen en zal op den duur ophouden te bestaan als culturele entiteit, zegt Rosalia.
Hij gaf enkele aanbevelingen om dat te voorkomen en het voorbestaan van het Papiamentu veilig te stellen. Zo is het belangrijk dat er een commissie wordt samengesteld die een Grootwoordenboek Papiamentu gaat samenstellen.
Ook dient er per eiland een commissie voor het standaardiseren van het Papiamento te komen. Die moet vaststellen welke woorden waarvoor worden gebruikt, welke nieuwe woorden worden overgenomen en welke niet. Hij noemt als voorbeeld de woorden oom en tante. Die hebben op de eilanden, vooral op Curaçao een andere betekenis gekregen. Iedereen is tegenwoordig oom (tio) of tante. Kinderen noemen iedereen tio en tante, maar weten nauwelijks wie hun echte oom en tante zijn.
Ook pleit hij om een academie voor het Papiamentu op te richten, waar onderzoek wordt gedaan naar de taal. Verder vindt hij ook belangrijk dat er antropologisch en linguïstisch onderzoek wordt gedaan om dit belangrijk cultureel erfgoed te behouden.